В.Инжинаашийн амьдрал уран бүтээл
В.Инжинааш нь 1837-4-15-ны өдөр Жостын чуулганы баруун түмд хошууны "Шударга бат хороо"нд туслагч Ванчинбалын 7-р хүү болон төрсөн. Шударга бат хороо гэдэг нь 19-р зууны үеийн Өвөр монголын өмнөд хэсэг түмд баруун хошууны язгууртан, хамжлагын эзний гэр,хашаа юм.
Ванчинбал, түүний хөвгүүд нь тухайн үедээ зэгсэн соёл боловсролтой , түүхч, авьяаслаг зохиолч хүмүүс байсан байна.
Эдгээрээс Инжинаашийн эцэг Ванчинбалын талаар цухас дурдъя. Яагаад гэвэл энэ хүн "Хөх судар" түүхэн романы эхний 8 бүлгийг анх бичсэн хүн юм. Ванчинбал 1794 онд язгууртайн Лхаваанноровын хүү болон төрсөн. Багаасаа бичиг сурч,монгол хятад түүх шастир их уншсан түүхч, зохиолч хүн байжээ. Тэр "Согтсон сэтгэл" хэмээх шүлэгтээ "Сонсох,тэмдэглэх оюун билэг, хэлэлцэх шүүмжлэхийн оньсгуур"гэж дурджээ. Энэ бол түүний уран бүтээлийн хөдөлмөрийн гол арга барил байжээ. Ванчинбал энэхүү арга барилдаа тулгуурлан, монгол хятад хэл дээр түүх,уран зохиолын ном судрыг онгичин үзэж, тэмдэглэл хийсээр байгаад, цуглуулж судалсан материал дээрээ үндэслэн, 1839-1840 онд "Хөх судар" хэмээх түүхэн романы эхний 8 бүлгийг туурвисан. Гэтэл зохиолчийн уран бүтээлийн ажлыг хар тамхины дайн тасалдуулжээ. Английн эзэрхэгүүд 1840 онд далайн зүгээс Хятад уруу дайран довтолж эхэлсэн. Хятад оронд аюул учирмагц манж Чин улсын хааны тушаалаар Монгол цэрэг түрэмгийллийн эсрэг дайнд оролцсон юм. Энэ үед ванчинбал үзэг бийр ном судраа ирт мэсээр сольж, хошууныхаа цэргийг захиран дайны гал тийш явсан. Лха. Ванчинбалын захирсан монгол цэрэг Ин Кеү хотын орчим Английн түрэмгийлэгчдийн хэсгийг бут цохисон түүхтэй. Тэндээсээ Ванчинбал хааны зарлигаар өмнөд Хятадад очиж, цэргийн алба хэдэн жил хаагаад ,эргэж нутагтаа ирсэн боловч үзэг бийрээ дахин барьж амжилгүй, 1847 онд 53 настайдаа нас нөгчжээ.
Инжинаашийн ах Гүларанс / 1820 он/, Гүнначүг /1832 он/, Сүнвэйданзүн /1834 он/ төрсөн. Тэд багаасаа бичиг үзэг сурч, монгол хятад хэлээр байгаа түүх, домог,шүлэг, зохиол уншиж, орчуулга хийн, зураг зурж өсөн, улмаар нэрт түүхч,зохиолч,яруу найрагч, орчуулагч хүмүүс байжээ.Эдгээрээс ах Сүнвэйданзүн нь Инжинаашид "Хөх судар" романаа зохиоход нь их тусалж байсан ба "Хөх судар"-ын доторх зарим шүлгийг бичиж, зөвлөн засаж байжээ.
В.Инжинааш
Багын нэр хасчулуу.
Инжинааш 20 гартлаа "Шударга бат" хорооноос бараг гаралгүй язгууртны бүгчим амьдралын дунд умбан, голдуу ном судар уншиж, ах нар болон найзуудтайгаа шүлэг зохиох,түүнийгээ шүүн ярилцах зэргээр цагийг өнгөрөөж байжээ. Багадаа шашны сургаалд үнэмшиж явсан ч өсөхийн хэрээр ном сударт тэмдэглэгдсэн болон амьдрал ахуйтайгаа харьцуулан үзэж нягтлан бодох болсон. Тэгэх тутам түүний үзэл санаа нд зөрчил хуралдаж,гүнзгийрэн , шударга тэмүүлэл нь аажмаар ахиж ирсэн.
19-р зууны сүүлийн хагаст Англи,Франц зэрэг хөрөнгөтөн орны эзэрхгүүд Хятадын баялагт шунаж, Түрэмгийлэн эзлэх бодлогоо лавшруулж байсан. Энэ нь эзэрхгүүдийн хөдөлгөөнийг улам хурцатгаж байв. Манж Хятадын эзэрхгүүд баруун зүгийн хөрөнгөтний зууш болохын хамтаар Монгол орныг талхидах талхиа алдахгүйг хичээн, шунан мөлжих бодлогоо улам нарийсгаж байлаа.
Энэ үеэс амь зуух нэрийдлээр Жостын чуулганд Хятадууд олноор нүүдэллэн ирж, монголчуудтай холилдон суурьшиж, хятадаар ярих,хятад заншлыг өргөмжлөх, үр хүүхдэдээ хятад нэр өгөх явдал баруун түмдэд ерийн үзэгдэл болж эхэлжээ. Иймээс үндэсний ба ангийн дарлалыг эсэргүүцсэн тэмцэл Монголын ард түмний дотор өрнөн дэлгэрэв. Түүний их долгион нь Инжинаашийн нутаг хошууг хамарч байлаа. Нийгмийн ийм нөхцөл байдал Инжинаашийн ертөнцийг үзэх үзэлд хүчтэй нөлөөлсөн. Тэр зарим үед хамжлагын эзэн,язгууртны гэр бүлд өссөндөө харамсдаг байв. 30 гаруй насандаа ийм дүгнэлт хийгээд хамжлагын эзний ордны үжид цэнгэлээс хөндийрөн, хот хөдөөгийн олон хүнтэй уулзан, амьдралын үнэнийг олж харсан.
"Шударга бат" хороог орхин явж, Жинь жэү хотод сууж байх үедээ 30,000 алтан зоос хүнээс зээлэн авч, орон сууцныхаа хөлсийг төлж байжээ. Бас тэнд хэрэн хэсч явахдаа эцгийнхээ хатуу эдлэлийг худалдан борлуулж амь зууж явсан баримт бий. Хамжлагын эзэд Инжинаашийг " голомтоо баллаж яваа муу хөвгүүн" гэж жигшин шоолж байхад, хамжлага ардууд түүнийг " Эрхтэн ямбатнаас айдаггүй,эгэл ардыг дарладаггүй сайн хүн"гэж сайшаан магтдаг байжээ.
Инжинааш 10-аад настайгаасаа "Ижийгээ мөрөөдсөн нь","Цагаан үүл", "Сайхан хур", "Жигшмэрт хүн" зэрэг шүлэг бичиж, "Тэргүүлэгч цэцэг ба болжмор" зэрэг зураг зурсан.
20 гаруй насандаа "Улаан өнгөтний нулимс" , "Эрдэнийн толь", "Гэрийн тэмдэглэл", "Өдрийн тэмдэглэл" зэрэг олон зохиол бичжээ. Эдгээр тэмдэглэл хожим нь "Хөх судар", "Нэгэн давхар асар" гэдэг түүхэн ба уран сайхны романы гол материал болж өгсөн байна.
34 -тэйгөөсөө жинхэнэ уран зохиолын хөдөлмөрт амьдралаа зориулсан. Эцгийн бичиж үлдээсэн 8 бүлгийг үргэлжлүүлэн, 1870-1892 он хүртэл бичиж, "Хөх судар" романаа гүйцээсэн байна. Мөн энэ хугацаанд "Нэгэн давхар асар" хоймсон роман, "Чулуун дэрийн шүүмжлэл", "Номчийн хуурмаг", "Үзэл санааг нь эс мэдэв", "Аж амьдрал" зэрэг олон шүлэг,өгүүллэг, уран нийтлэл бичсэн байна.
Инжинааш зохиолч яруу найрагч төдийгүй, утга зохиол,урлагийн онолч, уран зураач, сэтгэгч, тухайн үедээ дэвшилтэт үзэлтэй хүн байжээ.
" Хөх судар" роман
"Хөх судар" нийтдээ 120 бүлэг байх ёстой гэдэг мэдээ бий. Зохиогчийн анхны төлөвлөгөө үнэхээр тийм байсан. Гэхдээ одоогоор олдоод байгаа нь 69 бүлэг. Түүний 60 нь Чингисийн мэндэлснээс таалал төгссөнийг хүртэл, дараах 9 бүлэг нь Өгөөдэй хаан ширээнд сууснаас хойших явдлыг уран дүрслэлээр харуулсан. Энэ 69 бүлэгт "Хөх судар" -аас гадна 30 бүлэг бүхий "Хөх судар"-ын нөхвөр дэвтэр буюу Түмэд гар бичмэл гэж нэрших болсон өөр нэгэн "Хөх судар"-ын эхийг олсон байна.
"Хөх судар" бол тийнхүү 13-р зууны үеийн монголын түүхийн үнэн байдал дээр суурилж, 74 жилийн үйл явдлыг хамран дүрсэлсэн түүхэн роман юм. Иймээс түүнд "Нууц товчоо" гэх мэтийн баримтат зохиолуудаас ашигласан зүйл нэлээд бий. Гэхдээ тэр нь бичлэгийн арга барил, уран дүр, илтгэн буй үзэл санаагаараа өвөрмөц шинжтэй. Жишээ нь:
1. "Монголын нууц товчоо"-ны 1-р бүлэгт Чингисийн удам угсааг Бөртэ чоно,Гоо маралаас эхлээд дараалан тоочсон байдаг бол "Хөх судар"т тийнхүү дараалан тоочсон зүйл байхгүй, зөвхөн Есүхэй баатрын үеэс л урнаар өгүүлсэн байдаг.
2. НТ-ы 3-р бүлэгт Чингисийг эзэн хаан дуртайяа болж байгаагаар өгүүлж байхад "Хөх судар"-ын 854 ба 1240-р хуудаснаа Чингис эзэн хаан болохоосоо 2 удаа шууд татгалзаж байгаагаар дүрслэн үзүүлжээ.
3. НТ-ы 76-77-р зүйлд загас булаацалдан хэрэлдсэний улмаас тэмүүжин Хасар 2, Бэгтэрийг харван алж байгаагаар үзүүлсэн бол Хөх судар"-ын 118-р хуудаснаа ав шувууны улмаас ах дүү нар эвдрэлцэн муудалцавч аладсангүй , харин эхийнхээ зөвлөгөө ёсоор эвлэрч байна.
4. Нт-ы 465-469-р зүйлд Зүчид Сэнгүмийн дүү Чаур бэхийг гуйж, тусахад өөрийн Хожин бэхийг харилцан өгье гэхэд Сэнгүм муу санаа гаргаж, доромжлон, түүнийг нь зөвшөөрөөгүйгээр үл барам, Чингисийг хууран мэхэлж алахыг оролдовч Чингис түүнд хуурталгүй хариу цохилт өгч байна. Тэгэхэд "Хөх судар"-ын 294 дэх хуудаснаа Хэ вангийн охин Солонгоог Чингис Бэлгүтэйд гуйж байна. Хэ вангийн хүү Ялгуу Жамухтай хуйвалдаад, Бэлгүтэйд охин дүүгээ өгнө гэж хууран мэхэлж, Чингисийн амийг хорлох гэж оролдоод эцэст нь баларч байна. Энэ мэтийн шалтгаанаас уламжлан Ялгуу Жамух нарын хүний үнэргүй муу чанар, амин хувийн ашиг, алдар нэрийн хойноос хөөцөлдсөн харгис шинж тодорч байна.
5. Нт-ы 15-р бүлэгт Чингисийн байлдан дагуулагчид Хятад,Тангад,Түрэг, Багдад,Оросыг дайлан эзэлсэн тухай өгүүлж байна. Тэгэхэд "Хөх судар"т Тангадаас албан татвар хураан авч, Хятадыг байлдан эзэлж буйг дүрслэн харуулаад, Түрэг,Багдад,Оросыг байлдан дагуулсан тухай өгүүлсэнгүй.
6. Чингис тайчуудад баривчлагдаж буй хэсэг , Мэргэдийн Хулангийн явдал зэргийг -Хөх судар"т Нт-ныхоос шал ондоо дүрсэлсэн байна. "Нууц товчоо","Хөх судар" хоёрт гарч байгаа зарим хүний нэр зөрж байгаагаар үл барам зарим нь бүр өөр нэртэй байна. Нт-д гарч буй Ван хаан, Шихихутаг, Сорхон шар гэх мэтийн нэрийг "Хөх судар"т Хэ ван, Ширихутуг, Торгон шар гэх мэтээр нэрлэжээ. Тэрчлэн "НТ"-д гарч буй сэнгүм,тусах,Чаур бэх зэргийг Ялгу,Алтаншагай, Сологоо гэх мэтээр нэрлэсэн байна.
7. НТ-д Тусах,Чаур бэх нарыг цухас төдий дурдан өгүүлж байхад "Хөх судар"т Алтаншагай,Солонгоо нарын дүр ,үзэл санаа,чан чанар, бие биедээ итгэсэн итгэл , хатуужил тэсвэрийг дэлгэрэнгүй дүрсэлсэн байна.
8. НТ-д байхгүй "Өнчин хүүгийн цэцэлсэн шастир","Аргасан хургалжийн домог", Сологоогийн дуу зэрэг уран сайхны дүрслэлийн аргаар дүрслэн харуулсан олон хэсэг дүрслэл, үлгэр,зүйр цэцэн үг, зан заншлын зүйл "Хөх судар"т олон бий.
9. Сайхан сурталт, Оюутцэцэн, Хонгорзул зэрэг оюун билэг,эрдэм номтой ,нинжин сэтгэлтэй, эрэлхэг зоригтой ,жирийн хүмүүсийн дүр "Хөх судар"т гарч байна.
Дүрүүд
Чингисийн дүр:
Зохиогч "Хөх судар" романдаа сарнин бутарч, хоорондоо үргэлж байлдан тулж, сэтгэл тайван нэг ч шөнийг өнгөрөөж чаддаггүй байсан Монголын олон овогтныг янз бүрийн аргаар нэгтгэн, тулгар төр байгуулсныг голлон дүрсэлсэн. Инжинааш үүнийг зохиолынхоо гол баатар Чингисийн үгээр илтгэн бичихдээ:" Самуун байсан 12 хааныг хурааж, 75 бага аймгийн самууныг арилгаж, нэгэн гэр энх төвшин болов. Мөхөсхөн миний уг санаа ч эдгээр хойт газрыг энхжүүлж, элс манхын нийтийг амруулсугай гэсэн бөлгөө. Энэ нь уг хүсэл гүйцэв. " гэжээ. 12 хааныг дарж, 75 аймгийг нэгтгэсний дараахнаар харъяат аймгийн эзэд, дотоод 2 ураг бүгдээр сөгдөж, хаан ширээнээ суухыг хүсэхлээр нь Чингис дургүйлхэн дор сийрүүлсэн шүлгий Оюутцэцнээр бичүүлсэн байна. Үүнд:
Хаан сууж тэнгэрийн хөвгүүн болно гэгч
Хамаг бүхний эцэг эх болох нь буюу
Хамаг бүхнийг өөрийн үр мэт өршөөж
Халхай би үнэхээр чадаа өдийн тул
Хоосон нэрийн төдий тэрхүү хааныг
Халгуу би үнэхээр үйлдэхгүй буюу
Халуун санаат сайд эрдэмтэн түшмэд та нар
Харшилт энэ хэргийг дахиж битгий дуртага"гэж байна. Түүнээс хойш нэлээд удсаны дараа 4 хүү,9 өрлөг тэргүүлэн, 100 аймгийн эзэд цөм цуглаж, хаан ширээнд суухыг дахин хүсчээ. Тэгэхээр Чингис " эдүгээ би нийт 12 хааныг барьж алав. Тэгээд өөрөө хаан болж, сэтгэлдээ ичгүүр болгон, яах юм бэ?" гээд бас няцааж байна. Язгууртан жанжин тэргүүлэн 3 дахиа хүсэхээр нь хэдий дургүй байсан ч хаан болж байна. Зохиогч Чингисийг улс төр,эдийн засаг,утга соёл,цэрэг дайны том жижиг ямар 1 хэргийг шадар жанжин түшмэдийнхээ үг,эрдэмтэн мэргэд,хашир догицуулын зөвлөгөөг харгалзан шийдвэрлэдгээр дүрсэлсэн. Тэгээд тэдний саналыг үл хайхран алдаа гаргавал өөрийгөө ч гэсэн шийтгэдэг бөгөөд аян дайнд явж байхдаа жирийн цэрэгтэйгээ адил хувцас өмсөж, хоол унд идэж ууж, агт морь унаж, зовлон жаргалыг нь тэдэнтэй цуг эдэлж байгаагаар дүрслэн зуржээ.
Тогмогийн цэрэгт бүслэгдчихээд байхдаа Чингис шадар хүмүүсийнхээ савтай уснаас ч балгалгүй , олон цэрэгтэй нэгэн адил жиргэн гэдэг исгэлэн өвс зажлан, амны цангаагаа тайлж байсан байна. Тангадтай байлдаж явахдаа өөрөө алдаа гаргасан тул түүнийхээ ялыг өөр дээрээ тооцож, цэрэг шагнах 1000 агтыг сан хөмрөгөөсөө гаргаж байсан.
Сайхан сурталт, Оюут цэцэн, Хонгорзул, Солонгоо зэрэг оюун билэг,эрдэм номтой ,хатуужил тэсвэртэй , үнэнч шударга хүмүүсийг ихэд хүндэтгэж байгаа дүрслэл энэ зохиолд олон байдаг. Жишээ нь: "Алтан улсыг байлдан эзлэх бэлтгэл шалгаж яваад, Чингис, Жамбал Дэчинхорлоо нартай уулзаж байна. Тэд өмнө зүгийн халуун орны цаг уурын байдал,хүн ардын зан заншлыг мэддэг байжээ. Тиймээс "өмнө газрын уул хадыг умар газартай зүйрлэж болохгүй. Мортны хөлийн дор төмөр тах өмсгөх хэрэгтэй.Цэргийн агт морийг өдөр бүр сойж уяад, сайтар өлсгөсний хойно хуурай өвсийг их хэрчүүрээр хэрчиж тэжээж, шүдийг хатууруулан,бас өдөр эмээл авахгүйгээр уул өөд, уруу явуулан дасгаж, өвсний шим биед нь шингээж махалбал, сая өмнө газрын халуун уурт очвол идэш будааг сайн идэж, өдөр шини унахад баарахгүй болно." Мөн " үхрийн мах,хэмхдэг, зарам, хонь үхрийн шөрөмсний хатаамал, чид газрын шуурь зэргийг цэрэг бүр 1 таарцгийг, хурууд бяслагийн хамт авч яввал сайн" гэж зөвлөж байна. Чингис тэр ёсоор нь бэлтгүүлж байгаагаар уг романд өгүүлдэг.
Эдгээрээс гадна Чингисийн сүүдэртэй талыг ч гарган дүрсэлсэн.
Есүхэй баатрыг хорлон алсны хонзонгоор Чингис идэр ахуйдаа Оргулын байхгүй хойгуур гэрт нь давхиж очоод, түүний гэргий , боолыг гадаа тоглож байсан бяцхан хүүхэдтэй нь цуг зэрлэгээр тарчлаан алж байна. Том болоод Тайчуудтай байлдан дийлснийхээ дараа "Тангарагт Тайчуудын үрийг таслав. Тарвагатайн тайчуудын үндсийг хийсгэв" гэж өв тэгш их найр хийж байна. Мөн Чингисийг бялдууч, хулчгар хүнд дургүй, дайнд орж хэнтэй ч халз тулахаас буцдаггүй, улангассан бух шиг эрчүүдэд хайртай дуртайгаар дүрслэн үзүүлжээ. Тулгар төрийг байгуулж хаан болсныхоо дараа Чингис "мөхөс би одоо 50 нас шахав. Одоо баахан сэтгэлээ тэжээж амарсугай хэмээн санана. "гэж хэлж байна. Энэ нь шадар жанжин,язгууртан түшмэдийг хирдхийлган цочоож, дургуйцлийг нь төрүүлж байна. 4 түшмэд яаран сөгдөж, "хаан эзний энэ зарлиг маш ташаарав. Хэрэв тэнгэрийн хөвгүүн эзэн энэ зарлиг гаргавал одоо хожмын эгэл эрийн зүтгэх хичээх сэтгэл цөм сүйдэхэд хүрнэ...дэлхий дахиныг эзлэх нь сая эцэг эхийн ач хариулах нь болой"гэж байна. Чингис ацан шалаанд орж, хэсэг бодолхийлснээ түрүүчийн үгээсээ няцан,жанжин Мухулайн зөвлөгөө ёсоор тэрхүү 4 түшмэлд шан хүртээгээд түрэмгий дайнд бэлтгэж байна. Энэ нь тэр үеийн хамжлагын эзэд язгууртнуудын хомхой ховдог,эзэрхэг түрэмгий бодлогыг илэрхийлж буй хэрэг юм.
"Хөх судар"-ын Чингис богд гэгч хүний чихэнд сонсогдон, морины хөл хүрч болох газрын ихэнхэд нь хүрч, цусны далай,зэвсгийн шугуйд шургалан явсан" гэж зохиолч бичсэн байдаг. Үнэхээр "Хөх судар" романыг уншиж байхад Чингисийн явуулж буй дайны аюулыг үнэхээр аймшигтай,жигшилтэйгээр үе үе дүрслэн зурсан байна. Чингисийн цэрэг Алтан улс уруу довтолж ,Сан Фан шан ууланд болсон тулалдааны тухай бичиж байснаа "Сударч түшмэл Инжинааш бичсэнээр энд хүрч уртаар сүүрс алдаж, тэмдэглэсэн шүлгийн үг:
Ариун хасын уул талд
Аймшигт тулалдаан дэгдэхүйеэ
Алагдсан цус цагаан цаснаа өнгө хурц
Алтан улс мөхөх шахсанд тэнгэр бас дарлахуйд
Аяа хөөрхий эдгээр хүмүүс юутай хилс ажгуу" гэжээ.
Өөр 1 хуудаснаа Чингисийн цэрэг Ханьчжоу хот уруу цөмрөн орж, хүн ардыг алан хядаж буйг дүрслэн бичихдээ ..." хлтын дотор хувилгаан бархиран, чөтгөр орилж,хөгшид урхиран,нялхас орилж,мөрөн бялхаж,далай оргилох мэт " гэжээ.
Уг романд :
Чингисийн цэргийн хууль цааз, сахилга бат, жадны үззр,сумны зэв, олз шан дээр тулгуурлаж байгаагаар бичсэн. Үүнийг зохиогч жонон мухулайн үгээр тодорхойлж бичихдээ : "Цэргийн цаазад царай харах ёсгүй. Засагт найр талын явдалгүй "гэжээ. Хэрэг явдал энэ үгийн ёсоор болж буйг романд олон дүрслэлээр үзүүлсэн. Наймантай байлдаж байсан нэгэн удаагийн байлдааны үес сэрэмж алдсан Шихихутугийг жанжин гэж тал тохой таталгүй "Олны өмнө чирэн гаргаж, үтэр түргэн цавчин алж, толгойг нь өлгөж олонд үзүүлэхийг Мухулай тушааж байна. Бас Торгон шар гэгч жанжныг байцаан шалгалгүй цэргийн хүрээнээ нэвтрүүлсэн хаалганы сахиулуудыг цөмийг сэрэмж алдлаа гэж "цавчин алаад,бүгдийг олонд үзүүл" гэж тушаагаад,үүдний сахиулуудад байцаалгалгүй давхин орж ирсэн Торгон шарын морины 4 хөлийг тас цавчин шийтгэж байна. Ханьчжоу хотын хэрэм уруу дайраг орох тушаал цэргүүдэд өгөхдөө Чингис: " Хэн хүн хойшилбол зогсоогоор нь цавч "гэж байна.
Ялалтын дараах олз шан бол язгууртан жанжнуудын шуналыг дэгдээж,дайн тулаанд улайруулах арга болж байсныг "Хөх судар"-т үзүүлжээ. Чингис нэгэн удаагийн байлдаанаар Хэ вангийн цэргийг бут цохиод Ялугийн хатан зэрэг олон хүн олзолж, ордныхныг нь Хасарт албат боол болгон шагнажээ. Чингис Охин зүст улсыг байлдан эзлээд,"жил бүр 500 ачаа, газрын адуу 500 мянганы тоогоор алба авч" байх болжээ. Тийнхүү албаар авсан зүйлээр цэргүүдээ шагнажээ.
Романд Дайцэцэн,Мухулай,Боорчи, Торгон шар, Чу мэргэн, Ширихутуг,Зэлмэ зэрэг 72 жанжны дүрийг урласан. Эдний олонх нь хамжлага эзэмших, өшөө хонзон авах, олз шанд шунах талаар бие биенээсээ төдий л ялгагдахгүй боловч орчинтойгоо харьцаж байгаа харьцаа, зан авирын хувьд догшин ширүүн,дөлгөөн зөөлөн, харгис хэрцгийн,шулуун шударга янз бүр байна.
Гэрийн даалгавар:
1. Маш сайн унших
2. Дэвтэртээ товч тэмдэглэл хөтлөх
